زیست

بانک مقالات و سوالات زیست شناسی اول و دوم دبیرستان

 
تغذیه
نویسنده : ایمان قیاسی زارعیان - ساعت ٤:٠۳ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/٢/۱٤
 

غذا نیاز مارا به ماده و انرژی تامین می کند: ماده برای رشد کردن و ترمیم موادی که همیشه در بدن ما در حال تجزیه و جا نشینی هستند و انرژی برای کار های زیستی.

غذاها

غذاهایی که ما می خوریم شامل این موتد است: هیدرات های کربن، چربی ها، پروتئین ها، آب، مواد معدنی و ویتامین ها.

هیدرات های کربن

قند ها ، نشاسته ، سلولز

  قند ها: قند ها انرژی زا هستند. مقدار و نوع قند ها در غذا های مختلف متفاوت است؛مثلاً قند میوه ها گلوکز و فرکتوز و قند موجود در شیر لاکتوز است. قند و شکر نیز ساکارز هستند.

بیشتر قند و شکر مصرفی ما از چغندر قند و نیشکر است.

  نشاسته: نشاسته بیشتر در نان،برنج و سیب زمینی است.نشاسته به صورت دانه هایی در سلول های گیاهی ذخیره می شود. هر دانه نشاسته از تعداد فراوانی مولکول نشاسته ساخته شده است. دانه های نشاسته را پوششی احاطه کرده که هنگام پخته شدن پاره می شود و این امر گوارش مولکول های نشاسته را آسانتر می کند.

  سلولز: دیواره سلول های گیاهی چند لایه ای و عمدتاً سلولزی است. لایه های سلولزی این دیواره با نوعی ماده چسب مانند غیر سلولزی، به نام لایه میانی به یکدیگر متصل هستند. به همین علت جویدن بافت های گیاهی نا رس، سخت است.در اثر پخته شدن و نیز رسیدن میوه ها این لایه میانی نرم و در نتیجه سلول ها از یکدیگر جدا می شوند.

در بدن ما آنزیمی که سلولز را تجزیه کند، به وجود نمی آید. در نتیجه سلولزی که در غذا های ما وجود دارد، تجزیه و جذب نمی شود و انرژی آن در اختیار بدن قرار نمی گیرد ؛ اما وجود سلولز در غذا ها به مقدار مناسب لازم است. زیرا سبب می شود که مواد غذایی به طور منظم از روده ها بگذرند و عمل دفع آسان شود. رشته های سلولزی موجود در غذا ها الیاف نام دارند. الیاف موجود در غذا ها از ابتلا به یوبوست و سرطان روده بزرگ نیز جلوگیری می کند. میوه ها، سبزی ها و نان سبوس دار منابع مناسبی برای الیاف هستند. به همین دلیل خوردن چنین غذا هایی توصیه شده است.

چربی ها

   چربی ها دو دسته اند: چربی های جامد و مایع

چربی ها در غذا های گیاهی و نیز جانوری وجود دارد. چربی های جانوری در دمای معمولی جامد اند. چربی های گیاهیِ معمولی، بیشتر مایع هستند و روغن نام دارند، مانند روغن ذرت و روغن زیتون.

چربی ها نیز مانند هیدرات های کربن انرژی زا هستند. محل عمده ذخیره چربی ها در بدن انسان بیشتر در زیر پوست است. تجمع چربی در زیر پوست، علاوه بر تامین انرژی، به گرم ماندن بدن کمک می کند.

چربی های مایع(روغن)زودتر و آسان تر از چربی های جامد(جانوری)گوارش می یابند. همچنین مقدارکلسترول موجود در روغن های گیاهی بسیار کمتر از چربی های جانوری است.

کلسترول نوعی لیپید است که به طور طبیعی در بدن ما وجود دارد، وظایفی نیز انجام می دهد و درنتیجه اساساً ماده مفیدی است. اما اگر مقدار آن در بدن افزایش یابد، احتمال مبتلا شدن به بیماری های قلبی و عروقی افزایش می یابد.

پروتئین ها

بسیاری از غذاها پروتئین دارند، اما غذاهایی مانند گوشت، تخم مرغ و شیر سرشار از پروتئین هستند. پروتئین شیر و تخم مرغ به صورت محلول، اما پروتئین گوشت به صورت رشته هایی جامداست.

کمبود پروتئین در کودکانِ درحال رشد، سبب بیماری کمبود پروتئین یا کواشیور کور می شود.

آب

بیشتر آبی که بدن ما احتیاج دارد از طریق آشامیدن آن دریافت می شود. اما آب در غذاهای مختلف نیز وجود دارد مثلاً، 90% کاهو و کلم آب است، حتی آب موجود در نان هم به 40% هم می رسد.

مواد معدنی

سدیم ، کلسیم ، آهن ، ید

  سدیم: سدیم همان نمک خوراکی یا سدیم کلرید است. در خون ما باید همیشه مقدار معینی نمک وجود داشته باشد تا اعصاب ما بتواند پیام های عصبی را به خوبی منتقل کنند و ماهیچه های ما به انقباض در آیند. اگر نمک خون ما کم شود، دچار گرفتگی ماهیچه      می شویم.

همچنین باید بدانیم مقدار زیاد نمک در خون، موجب بالا رفتن فشار خون می شود و امکان ابتلا به بیماری های قلبی  را افزایش می دهد.

  کلسیم: وقتی کودک متولد می شود،‌ استخوان های او نرم است. برای سخت شدن استخوان ها ترکیبات کلسیم دار لازم است. این ترکیبات به سخت شدن دندان ها نیز کمک می کند.

کلسیم در شیر، پنیر و ماهی به مقدار زیاد وجود دارد. اگر مقدار کافی کلسیم به بدن کودک نرسد، استخوان های او نرم باقی می ماند و شکل خود را از دست می دهد که به این بیماری، نرمی استخوان ها یا راشیتیسم گفته می شود. همچنین کلسیم برای انقباض  ماهیچه ها لازم است و در هنگام پاره شدن رگ ها، به انعقاد خون کمک می کند.

  آهن: در خون ما آهن وجود دارد. آهن در کبد و کلیه ها به فراوانی یافت می شود. در آب های آشامیدنی مقدار کمی آهن وجود دارد. کمبود آهن باعث می شود مقدار هموگلوبین خون بسیار کاهش یابد. در این حالت، می گویند فرد دچار نوعی کم خونی یا آنمی شده است. در بیماری کم خونی، توانایی حمل اکسیژن در خون کم و در نتیجه شخص دچار ضعف و خستگی می شود. به افراد مبتلا و کم خونی اغلب توصیه می شود که از قرص های آهن دار، یا گوشت، جگر، میوه ها و سبزیجات بیشتر استفاده کنند.

  ید: ما به ید، برای ساختن هورمون تیرکسین، احتیاج داریم. تیروکسین موجب بالا رفتن سرعت واکنش های شیمیایی بدن و افزایش فعالیت های بدن می شود.

اگر به اندازه کافی ید مصرف نکنیم، غدهْ تیروئید ما قادر به تولید تیروکسین نخواهد بود. در نتیجه غدهْ تیروئید بزرگ و متورم می شود. این حالت، گواتر نام دارد.

کمبود یُد علاوه بر بیماری گواتر، باعث عقب ماندگی های ذهنی نیز می شود، چون برای رشد و نمو بدن یُد لازم است. اگر در غذای ما یُد کافی وجود نداشته باشد؛ کودکی که در رحم او در حال رشد است، به نوعی بیماری عقب ماندگی ذهنی و جسمی که اصتلاحاً کرتینیسم نام دارد، مبتلا می شود.

 

ویتامین ها

ویتامینA ، ویتامین های B ، ویتامینC ، ویتامینD

  ویتامینA : ویتامینA یا رتینول قابل حل در چربی می باشد و برای بینایی لازم است. این ویتامین در حفظ و سلامتی سطح چشم و دیدن اشیا در نور کم به ما کمک می کند. بهترین منبع این ویتامین روغن جگر ماهی است. همچنین ترکیبات نارنجی رنگ موجود در هویج که کاروتن نام دارد، در بدن ما، به آسانی تبدیل به ویتامینA می شود.

کمبود ویتامینA ، منجر به کاهش دید ما در نور کم می شود. به این بیماری شب کوری گفته می شود. بر اثر کمبود شدید این ویتامین، قرنیه ضخیم و خشک می شود. به این بیماری گزروفتالمی گفته می شود.

ویتامینA در رشد بدن، سلامتی پوست و دفاع بدن نیز تاثیر دارد.

  ویتامین های B : این گروه از ویتامین ها قابل حل درآب هستند و در آزاد کردن انرژی در فرآیند تنفس،‌ به سلول های بدن ما کمک می کند. اولین ویتامین از این گروه که کشف شد اسیدنیکوتینیک یا به اختصار نیاسین بود. این ویتامین در کبد، گوشت و ماهی به فراوانی یافت می شود. کمبود آن موجب بروز بیماری پلاگر می شود.

یکی از مهمترین ویتامین های B ، ویتامین 1B یا تیامین است. این ویتامین در مخمر، غلات،برنج و سبوس گندم وجود دارد. کمبود آن در بدن موجب بروز بیماری بری بری می شود. در این بیماری ماهیچه های فرد مبتلا ضعیف می شود و در نهایت به فلج شدن و مرگ او می انجامد.

دیگر ویتامین مهم خانواده B ،‌ ویتامین 2B یا ریبوفلاوین است. ویتامین 2B مخصوصاً در برگ سبزیجات، تخم مرغ و ماهی وجود دارد. کمبود این ویتامین موجب ایجاد زخم در اطراف دهان و کاهش رشد فرد می شود.

  ویتامین  C: این ویتامین قابل حل در آب است. ویتامین C یا اسید آسکوربیک در سبزی هایی مثل اسفناج و میوه هایی از قبیل لیمو و لیمو ترش و پرتقال وجود دارد. این ویتامین در حفظ و نگه داری پوشش حفره دهان و سایر سطوح بدن دخالت دارد.

اسکوروی بر اثر کمبود اسیدآسکوربیک ایجاد می شود. این بیماری موجب خون ریزی  در بخش های مختلف بدن،‌ مخصوصاً در لثه ها می شود.

  ویتامین D : این ویتامین قابل حل در چربی است. ویتامین D یا کلسیفرول در روغن جگر ماهی یافت می شود. همچنین با تابش نور خورشید به سطح بدن این ویتامین در بدن نیز ساخته می شود.

کمبود این ویتامین باعث بیماری نرمی استخوان یا راشیتیسم می شود.